مدل های پیشگیری از اعتیاد

نظریـه پیـچیـدگی

 

سوء مصـرف مـواد

اغلب تصور می‌‌‌‌‌‌شود که سوء‌‌‌مصرف مواد یک پدیده نسبتا ساده و نامشخص است. اما به لحاظ تاریخی سوء‌‌‌مصرف مواد، مشکلی فوق‌‌‌العاده جدی محسوب می‌‌‌شود. به عبارت دیگر افراد بسیاری آن را مشکلی با علت واحد و ماهیتی نسبتاً یک بعدی و خط سیر و جلوه‌‌‌ای مشخص دانسته‌‌‌اند. به بیان دیگر فرضیه ضمنی در قالب موارد چنین بوده است که سوءمصرف در آنها اساساً با سبب‌‌‌شناسی رفتار مصرف مواد در سایر مصرف کنندگان همسان است. در واقع پیچیدگی مشخصه دقیق‌‌‌تر سوء‌‌‌مصرف مواد است. این امر نه تنها مطالعه و درک این پدیده را دشوار می‌‌‌سازد، بلکه پیشگیری و درمان آن را نیز با مشکل مواجه ساخته است. پژوهشگرانی معتقدند سوء‌‌‌مصرف کنندگان مواد یک گروه بسیار ناهمگن را تشکیل می‌‌‌دهند و الگوهای سوء‌‌‌مصرف مواد نیز بسیار متنوع است. هرچند می‌‌‌توان انواع مختلف سوء‌‌‌مصرف کنندگان مواد را معین کرد و می‌‌‌توان عوامل خطر و الگوهای مصرفی خاصی را برای گروههای مختلف برشمرد، اما سوء‌‌‌مصرف مواد امری بسیار فردی است. به‌‌‌رغم اهمیت درک تفاوت‌‌‌های فردی در سبب‌‌‌شناسی سوء‌‌‌مصرف مواد تحقیقات موجود اغلب بر وجوه اشتراک و مقایسه گروهها تمرکز داشته‌‌‌اند.تحقیقات متعدد نشان می‌‌‌دهند که شروع سوء‌‌‌مصرف مواد با عوامل اجتماعی و محیطی هم‌‌‌خوانی بیشتری دارد. حال آنکه درگیری و سوء‌‌‌مصرف مواد در سطوح بالاتر با عوامل زیست‌‌‌شناختی و روانی هم‌‌‌خوان هستند. هر چند در ظاهر واقعیت دیدگاه‌‌‌های زیست‌‌‌شناختی سوء‌‌‌مصرف مواد با دیدگاه‌‌‌های محیطی متضاد به نظر می‌‌‌رسند، اما سوء‌‌‌مصرف مواد نتیجه کنش متقابل فرد و محیط او تلقی می‌‌‌شود. تعامل عوامل زیست شناختی- روانی با عوامل اجتماعی- محیطی به مرور زمان از طریق تعامل‌‌‌های چندگانه به وقوع می‌‌‌پیوندند. این امر به این معنا است که سوء‌‌‌مصرف مواد یک شبه ظاهر نمی‌‌‌شود، بلکه به تدریج تحول می‌‌‌یابد و این تکامل بر اساس اصول تحول انجام می‌‌‌گیرد.تقریباً مسلم است که بیش از یک راه به سوی مصرف مواد و اختلال‌‌‌های ناشی از مصرف آن منتهی می‌‌‌شود. به‌‌‌رغم وجود شباهت‌‌‌های آشکار و فراوان میان الگوهای مختلف سوء-مصرف وجود ابعاد اساسی که نشانگر تفاوت آنان باشد نیز محتمل است.

منبع: سوء‌مصرف مواد(خاستگاه‌ها و مداخلات)،میردی-گلانتز و ...،ترجمه: محمدی مسعود-راه‌نجات محسن و...، ستاد مبارزه با مواد مخدر