مدل های پیشگیری از اعتیاد

چند نظریـه در خصوص شکل گیـری اعتیـاد

 

چند نظریـه در خصوص شکل گیـری اعتیـاد

1ـ دیدگاه وابستگی: این نظریه شکل‌گیری اعتیاد را این گونه توضیح می‌دهد:‌ سوء‌مصرف مواد با تعارض اولیه وابستگی در زندگی مرتبط است. این تعارض و ابهام در نقش مادر موجب استرس، نیاز شدید برای تأثیرگذاری و تیرگی تصویر ذهنی از خود كه مایه اضطراب هستند، می‌شود و در نتیجه سوء مصرف مواد را گسترش می‌دهند.

2ـ فرضیه كاهش تنش: شامل مفاهیم تنش (حالتی از سائق بالا رونده، یك حالت آزاردهنده)، اضطراب و تقویت است. در اینجا سه مولفه، مهم تلقی شده است:

الف) نوع و مدت استرس كه احتمال داده می‌شود، پایه تنش است.

ب) احتساب مواد مصرف شده.

ج) تفاوت های فردی در آسیب‌پذیری نسبت به مواد.

3ـ مدل یادگیری اجتماعی: تركیبی از مدل‌های سبب‌شناسی از جمله فرضیه‌ی كاهش تنش، مفهوم انتظار و ژنتیك است. این نظریه مصرف مواد را به عنوان یك الگوی رفتاری یاد گرفته شده‌ی اجتماعی كه به وسیله‌ی علائم اولیه‌ای از جمله: (شرطی‌سازی كنش‌ور، كاهش تنش عوامل شناختی، الگو‌برداری و تعامل مكانیزم های ژنتیكی و رفتاری) خود را نشان می‌دهد، می‌داند.

4ـ مدل خانوادگی (رویكرد تعامل خانوادگی): بر روابط زوجین تاكید دارد. همانند بسیاری از رویكردهای معاصر، بر عواملی از قبیل، كمبودها در رفتار والدین مثل غیبت، تنش خانوادگی، عدم ‌پذیرش، فاصله‌های هیجانی، بیگانگی و عدم پاسخ‌دهی والدین به نیازهای كودكان اشاره دارد.

5ـ مدل خانوادگی (رویكرد سیستمهای تحولی): مصرف مواد را بیماری خانواده می‌داند. در این نظریه مفاهیم «مرزبندی» و «تعادل حیاتی» را مطرح می‌كنند.

6ـ نظریه‌های اجتماعی ـ فرهنگی به عنوان نقطه‌ی تلاقی جامعه‌شناسان و مردم‌شناسان، بر سه عامل تاكید دارند:

الف) عوامل پویا یا درجه‌ای از تنش كه به وسیله‌ی فرهنگ ایجاد می‌شود. ب) هنجارها درباره‌ی مصرف مواد. ج) درجه‌ای كه فرهنگ راهبردهای كنار آمدن با استرس را فراهم می‌آورد.

 7ـ تجربه فقدان: ضمن تاكید بر حاشیه نشینی پدر، بر غیبت مادر در مصرف مواد‌مخدر اهمیت قائل شده است.

طرفداران این نظریه تجربه از دست دادن مثل مرگ یا جدایی را در مراحل زندگی كودك مؤثر دانسته و ضایعات ناشی از مرگ و فاصله‌های دردناك را در زندگی جهت مصرف مواد موثر می‌دانند.

8ـ دیدگاه روان‌کاوی می‌گوید: دلایل مصرف مواد، وجود ناكامی‌های بیرونی و یا بازداری‌های درونی است، به گونه‌ای كه فرد جرأت فعالیت مجدد سوپر‌ایگو(وجدان اخلاقی) را بدون كمك مصنوعی ندارد. براساس این دیدگاه سوء مصرف مواد به واسطه‌ی تعارضات درون‌فردی که منجر به تثبیت یا واپس‌روی به مرحله‌ی وابستگی دهانی در رشد می‌شود، شکل می‌گیرد.

عزت الله نیکوزاده کردمیرزا