مدل های پیشگیری از اعتیاد

نظريـه هیجان‌خواهی

 

هیجان‌خواهی عبارت است از تمایل به جستجوی فعالیت های برانگیزاننده مهیج، انجام خطر، و اجتناب از ملالت.

 پژوهش در خصوص هیجان‌خواهی از مطالعات مرتبط به محرومیت حسی نشأت گرفته است. (بدنبال این پژوهش ها)، یکی از پژوهش گران فرض كرد كه برخی افراد (هیجان‌خواه بالا) سطوح بالایی از محرك را برای حصول سطح بهینه‌ ی انگیختگی‌شان نیاز دارند، ضمن اینكه، به هنگام محرومیت از محرك و درون‌داد حسی، چنین افرادی به ویژه حالت‌های ناخوشایندی را تجربه می‌كنند. مطابق نظر این پژوهشگر مبنایی فیزیولوژیك برای رفتار هیجان‌خواهی وجود دارد، یعنی نقش انتقال‌دهندگان عصبی در بروز تفاوت ها در هیجان خواهی متمركز است.

 برخی آنزیم ها به ویژه بازدارنده ی اكسیداز تك‌امین (MAO) مسئول حفظ سطوح مناسب انتقال‌دهندگان عصبی هستند. MAO  پس از صدور مجوز عبور تكانه ی عصبی، از طریق تجزیه ی انتقال‌دهنده عصبی عمل می‌كند. اگر میزان بسیار زیادی MAO  حضور داشته باشد، ‌مقدار بسیار زیادی از انتقال‌دهنده ی عصبی را تجزیه خواهد كرد، و در نتیجه انتقال ‌دهنده عصبی كاهش خواهد یافت. چنانچه میزان MAO بسیار كم باشد،‌ میزان بسیار زیادی از انتقال‌دهنده ی عصبی در سیناپس باقی خواهد ماند، و مجوز بسیاری از انتقال های عصبی را صادر خواهد كرد.

 فرض كنید كه با انگشتانتان در حد عالی حركت ها را انجام می‌دهید، از قبیل برداشتن یك سكه ده تومانی از روی یك سطح صاف، حال چنانچه میزان MAO در سیستم شما بسیار كم باشد،‌ انگشتان شما ممكن است بلرزد و حركات شما تشنجی باشد (انتقال عصبی بیش از اندازه). اگرچه با MAO بسیار زیاد نیز انگشتان شما ممكن است بدلیل احساس گرفتگی و كنترل حركتی سست و ناكارآمد باشد. وقتی سطوح MAO دقیقاً اندازه است، سطوح انتقال‌دهنده عصبی بگونه‌ای متناسب تنظیم و نظام عصبی برای كنترل عضلات، افكار، و هیجانات متناسب عمل می‌كند.

 جستجوگران هیجان بالا در مقایسه با هیجان‌خواهان پایین، سطوح پایین MAO را در جریان خونشان نشان می‌دهند. چنان چه هیجان‌خواهان بالا گرایش به داشتن سطوح MAO پایین داشته باشند، و MAO پایین به معنی این باشد كه انتقال‌دهنده ی عصبی بیشتری قابل دسترس است،‌ پس احتمالاً هیجان‌خواهی بواسطه ی داشتن سطوح بالای انتقال‌دهندگان عصبی در نظام عصبی ایجاد یا حفظ می‌شود MAO از طریق تجزیه ی انتقال‌دهندگان عصبی و از آن راه بازداری انتقال عصبی مثل ترمز نظام عصبی عمل می‌كند. با سطوح MAO پایین، هیجان‌خواهان، بازداری كمتری در نظام های عصبی خودشان دارند و بنابراین كنترل كمتری بر روی رفتار، افكار، و هیجانات دارند. مطابق نظر این پژوهشگر، رفتارهای هیجان‌خواهی(مثل رفتار جنسی نامشروع، مصرف مواد،‌ مهمانی‌های ماجراجویانه) به دلیل جستجوی یك سطح بهینه انگیختگی نیست، بلكه به دلیل داشتن ترمزهای زیست‌شناختی بسیار كم در سیناپس ها است.                                                     

عزت ا...نیکوزاده کردمیرزا